तेहरान/वॉशिंग्टन: अमेरिका आणि इस्रायलने संयुक्तपणे इराणवर भीषण हल्ला चढवल्यानंतरही इराणने माघार न घेता दिलेला लढा सध्या जागतिक चर्चेचा विषय ठरला आहे. २८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिकेने 'ऑपरेशन एपिक फ्युरी' अंतर्गत इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला खामेनी यांच्या राजवाड्यावर टॉमहॉक क्षेपणास्त्रांनी हल्ला केला होता. या हल्ल्यात इराणच्या सर्वोच्च नेतृत्वाला लक्ष्य करण्यात आले असले, तरी इराणने खचून न जाता आपल्या चतुर रणनीतीच्या जोरावर अमेरिकेसारख्या महासत्तेला झुंजवले आहे.
हॉर्मुज सामुद्रधुनीमुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर परिणाम
इराणची 'गेम चेंजर' युद्धनीती
इराणने या युद्धात लष्करी ताकदीपेक्षा बुद्धिमत्तेचा वापर अधिक केला. सुरुवातीच्या काळात इराणने अत्यंत स्वस्त असे 'शाहिद १३६' ड्रोन्स वापरून अमेरिकेची संरक्षण यंत्रणा व्यस्त ठेवली. एका ड्रोनची किंमत केवळ २० ते ३० हजार डॉलर्स असताना, ते पाडण्यासाठी अमेरिकेला १० लाख डॉलर्सची क्षेपणास्त्रे वापरावी लागली, ज्यामुळे अमेरिकेचा आर्थिक बोजा प्रचंड वाढला.
यानंतर योग्य वेळी इराणने आपले भूमिगत मिसाईल बेस उघडून 'फतेह' सारखी प्रगत क्षेपणास्त्रे वापरली, ज्यामुळे इस्रायल आणि अमेरिकेला मोठा धक्का बसला.
अरब देशांवरील दबाव आणि हॉर्मुजचा मास्टरस्ट्रोक
इराणने केवळ थेट युद्ध न करता अमेरिकेच्या मित्रराष्ट्रांनाही कोंडीत पकडले. दुबई, कुवेत आणि बहरीनमधील अमेरिकन लष्करी तळांना लक्ष्य करून इराणने अरब राष्ट्रांचे व्यापारी गणित विसकटून टाकले.
जागतिक तेल वाहतुकीचा केंद्रबिंदू असलेल्या 'हॉर्मुज सामुद्रधुनी'वर नियंत्रण मिळवून इराणने जगाचा तेल पुरवठा धोक्यात आणला. यामुळे तेलाचे दर वाढले आणि जागतिक महागाई वाढल्याने अमेरिकेवर युद्धबंदीसाठी दबाव निर्माण झाला.
नेतृत्वाची तयारी आणि ट्रम्प यांची हतबलता
अमेरिकेचा अंदाज होता की सर्वोच्च नेतृत्वाला संपवल्यानंतर इराणमध्ये गोंधळ उडेल. मात्र, इराणने आधीच नेतृत्वाची पर्यायी व्यवस्था तयार ठेवली होती.
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या धमक्यांनाही इराणने न जुमानता दिलेला प्रतिकार हा या संघर्षाचा निर्णायक टप्पा ठरला. या संपूर्ण घटनाक्रमातून रणनीती, संसाधनांचा वापर आणि मानसिक ताकद यांचे महत्त्व अधोरेखित झाले.