नवी दिल्ली/वॉशिंग्टन: मध्य पूर्वेतील तणाव आता केवळ राजनैतिक वाद उरलेला नसून, तो एका भीषण संघर्षाच्या उंबरठ्यावर येऊन ठेपला आहे. इराणसोबतची शांतता चर्चा निष्फळ ठरल्यानंतर, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आक्रमक पाऊल उचलत 'होर्मुझ सामुद्रधुनी'ची (Strait of Hormuz) नाकेबंदी सुरू केली आहे. ही केवळ लष्करी कारवाई नसून जागतिक बाजारपेठेची कोंडी करण्याचा एक अत्यंत धाडसी आणि तितकाच धोकादायक प्रयत्न मानला जात आहे.
घटनेचा संदर्भ आणि अमेरिकेची आक्रमकता
पाकिस्तानमध्ये अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे.डी. व्हान्स यांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या चर्चेतून कोणताही तोडगा निघाला नाही. वाटाघाटींची दारे बंद झाल्यावर ट्रम्प यांनी थेट लष्करी हालचालींचे आदेश दिले. सोमवारी रात्री साडेसात वाजेची मुदत संपताच अमेरिकन नौदलाने होर्मुझच्या महत्त्वाच्या जलमार्गावर आपली पकड घट्ट केली. इराणला रसद पुरवणारी किंवा तिथून बाहेर पडणारी जहाजे आता अमेरिकेच्या निशाण्यावर आहेत.
ट्रम्प यांचा 'क्रूर' इशारा: तपशील
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या 'ट्रुथ सोशल' प्लॅटफॉर्मवरून इराणला दिलेला इशारा जागतिक राजकारणात खळबळ उडवून देणारा आहे. ट्रम्प यांच्या दाव्यानुसार, इराणचे नौदल आधीच उद्ध्वस्त झाले असून त्यांची १५८ जहाजे समुद्राच्या तळाला गेली आहेत.
"इराणकडे आता केवळ किरकोळ बोटी शिल्लक आहेत. पण, यापैकी कोणत्याही बोटीने आमच्या नाकेबंदीच्या क्षेत्रात येण्याचे धाडस केले, तर आम्ही त्यांच्यावर तशीच कारवाई करू जशी आम्ही समुद्रातील ड्रग डीलर्सवर करतो. ही पद्धत अत्यंत जलद आणि क्रूर असेल."
हा इशारा केवळ लष्करी धमकी नाही, तर तो एका राष्ट्राच्या अस्तित्वाशी खेळण्याचा प्रयत्न आहे. कदाचित, रक्ताने माखलेल्या इतिहासाची पुनरावृत्ती होताना पाहण्याचे दुर्दैव आजच्या पिढीच्या नशिबी आले आहे.
विश्लेषण: व्यवस्था आणि सामाजिक परिणाम
होर्मुझची सामुद्रधुनी हा जागतिक तेल व्यापाराचा मुख्य मार्ग आहे. या मार्गाच्या नाकेबंदीमुळे कच्च्या तेलाच्या किमतीत प्रचंड वाढ होणे अटळ आहे. याचा थेट फटका भारतासारख्या विकसनशील देशांच्या अर्थव्यवस्थेला बसेल. अन्नधान्यापासून वाहतुकीपर्यंत सर्वच गोष्टी महाग होतील. व्यवस्था जेव्हा मुत्सद्देगिरीत अपयशी ठरते, तेव्हा त्याची किंमत सीमेवरचा सैनिक आणि शहरातील सामान्य गृहिणीला चुकवावी लागते.
त्या आईच्या काळजाचा विचार करा, जिचा मुलगा या संघर्षात समुद्राच्या लाटांशी आणि शत्रूच्या गोळ्यांशी झुंज देत आहे; तिच्यासाठी हे राजकारण नसून जीवघेणी प्रतीक्षा आहे.
अंतर्मुख करणारा प्रश्न
ट्रम्प यांची 'क्रूर' कारवाई इराणला नमवेल की महायुद्धाच्या ठिणगीला वात लावेल, हे येणारा काळच ठरवेल. आर्थिक नाकेबंदी आणि लष्करी ताकद वापरून शांतता प्रस्थापित करता येते का, हा मोठा प्रश्न आहे.
जगाला सुरक्षित ठेवण्यासाठी युद्धाचा मार्ग निवडणे, ही मानवी प्रगतीची व्याप्ती आहे की विनाशाची नांदी?