सध्या भारतीय सोशल मीडिया आणि डिजिटल वर्तुळात 'कॉकरोच जनता पार्टी' (CJP) या नावाची प्रचंड चर्चा सुरू आहे. अवघ्या काही दिवसांत या तथाकथित 'पार्टी'ने इंटरनेटवर धुमाकूळ घातला असून इन्स्टाग्रामवर ४० लाखांहून अधिक (४ मिलियन) फॉलोअर्सचा टप्पा ओलांडला आहे. शिवाय, अधिकृत वेबसाईटवर २ लाखांहून अधिक तरुणांनी या पक्षाचे सदस्यत्व स्वीकारले आहे.

पण वास्तवात हा कोणताही अधिकृत राजकीय पक्ष नसून, देशातील तरुणांचा रोष व्यक्त करणारे एक 'व्यंग्यात्मक ऑनलाइन आंदोलन' (Satirical Online Movement) आहे.

विवादाची ठिणगी: कुठून सुरू झाली ही पार्टी?

या संपूर्ण प्रकरणाची सुरुवात सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांच्या एका वक्तव्यावरून झाली. सिस्टीमवर टीका करणाऱ्या आणि आपली मते मांडणाऱ्या देशातील तरुणांची तुलना त्यांनी 'कॉकरोच' (झुरळ) आणि 'परजीवी' यांच्याशी केल्याचा संदर्भ यामागे आहे. (जरी नंतर न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी स्पष्टीकरण देत मीडियाने आपल्या वक्तव्याचा चुकीचा अर्थ काढल्याचे म्हटले असले तरी, तोपर्यंत सोशल मीडियावर यावरून संतापाची लाट उसळली होती.)

या वक्तव्यानंतर तरुणांनी संताप आणि निराशा व्यक्त करण्यास सुरुवात केली. याच दरम्यान, अभिजीत दीपके यांनी या रागाला एका उपहासात्मक मोहिमेचे रूप दिले आणि त्यातूनच 'कॉकरोच जनता पार्टी'चा जन्म झाला.

'कॉकरोच जनता पार्टी'ची अनोखी पात्रता

"जर आम्हाला कॉकरोच म्हटले जात असेल, तर आम्ही कॉकरोच जनता पार्टीच स्थापन करू," या विचारातून या पक्षाची स्थापना करण्यात आली. या पार्टीचे सदस्य होण्यासाठी ठेवण्यात आलेले 'पात्रता निकष' हे व्यवस्थेवर थेट प्रहार करणारे आहेत:

  • तुम्ही बेरोजगार असायला हवे.
  • तुम्ही आळशी असायला हवे.
  • तुम्ही सातत्याने ऑनलाइन राहणारे असायला हवे.

थोडक्यात, तरुणांचा अपमान करण्यासाठी जे शब्द वापरण्यात आले, त्यांनाच या पक्षाने सदस्यत्वाची अट बनवून व्यवस्थेची खिल्ली उडवली आहे.

संस्थापक अभिजीत दीपके कोण आहेत?

कोणत्याही मोठ्या आंदोलनामागे एका नेतृत्वाची गरज असते. 'कॉकरोच जनता पार्टी'चे संस्थापक आणि समन्वयक अभिजीत दीपके आहेत.

  • पार्श्वभूमी: अभिजीत हे मूळचे महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर येथील आहेत. त्यांचे पदवीचे शिक्षण पुण्यात झाले.
  • राजकीय अनुभव: त्यांनी काही काळ 'आम आदमी पार्टी'च्या (AAP) कम्युनिकेशन टीममध्ये काम केले आहे. आरोग्य आणि शिक्षण या क्षेत्रातील बदलांमुळे ते राजकारणाकडे आकर्षित झाले होते.
  • सध्याचे शिक्षण: सध्या ते अमेरिकेतील बोस्टन विद्यापीठात (Boston University) पदव्युत्तर शिक्षण घेत होते आणि नुकतेच त्यांनी आपले ग्रॅज्युएशन पूर्ण केले आहे.
  • भविष्यातील योजना: अमेरिकेतील शिक्षण पूर्ण करून भारतात परतण्याचा आणि या मोहिमेला अधिक व्यापक बनवण्याचा त्यांचा मानस आहे.

काय आहे 'CJP' चा जाहीरनामा (Manifesto)?

या व्यंग्यात्मक पक्षाचा जाहीरनामा सध्याच्या लोकशाही आणि राजकीय परिस्थितीवर गंभीर प्रश्न उपस्थित करणारा आहे:

  1. न्यायपालिकेचे स्वातंत्र्य: जे न्यायमूर्ती निवृत्त होतात, त्यांना सरकारकडून कोणतेही लाभ मिळू नयेत. न्यायपालिका आणि सरकार यांचे संबंध पारदर्शक आणि स्वतंत्र असावेत, जेणेकरून लोकशाही अबाधित राहील.
  2. महिला आरक्षण: महिलांना केवळ ३३ टक्के नव्हे, तर थेट ५० टक्के आरक्षण देण्यात यावे.

भारतातील 'Gen Z' चा नवा दृष्टिकोन

नेपाळ, श्रीलंका किंवा बांगलादेशमधील तरुणांनी जशी आक्रमक आंदोलने केली, तसा मार्ग भारतातील 'जेन झी' (Gen Z) ने स्वीकारलेला नाही. अभिजीत दीपके यांच्या मते, भारतीय तरुण आपला विरोध 'व्यंग आणि उपहास' (Satire) या माध्यमातून शांततापूर्ण मार्गाने करत आहेत.

  • रचनात्मक विरोध: कॉकरोचचे कॉश्च्यूम (Costume) घालून हे तरुण यमुना नदीची स्वच्छता करत आहेत, कचरा उचलत आहेत. रस्त्यावर उतरून हिंसाचार करण्यापेक्षा ते सिस्टीममधील त्रुटींवर रचनात्मक पद्धतीने बोट ठेवत आहेत.
  • बदलाची अपेक्षा: मागील १०-१२ वर्षांपासून केवळ 'हिंदू-मुस्लिम' राजकारणाचे धडे ऐकून तरुण कंटाळला आहे. त्यांना आता तांत्रिक प्रगती, रोजगार आणि जागतिक स्तरावरील सर्वोत्कृष्ट देशांशी भारताची बरोबरी हवी आहे.

'कॉकरोच जनता पार्टी' हा निवडणूक आयोगाकडे नोंदणीकृत असलेला कोणताही राजकीय पक्ष नाही. मात्र, एका छोट्याशा वक्तव्यावरून निर्माण झालेली ही लाट आणि अवघ्या काही दिवसांत जोडले गेलेले लाखो तरुण, हे देशातील वाढती बेरोजगारी आणि प्रस्थापित व्यवस्थेबद्दलच्या असंतोषाचे थेट निदर्शक आहे. 'डिजिटल मीडिया'च्या ताकदीचा वापर करून तरुणांनी आपला आवाज कसा पोहोचवला, याचे हे एक उत्तम आणि अभूतपूर्व उदाहरण आहे.