विशेष प्रतिनिधी, मुंबई
राज्यातील अन्न व औषध प्रशासनाची (FDA) धुरा हाती घेताच डॅशिंग अधिकारी तुकाराम मुंडे यांनी ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या हॉटेल चालकांवर कठोर कारवाईचा बडगा उगारला आहे. अन्न सुरक्षा कायदा २००६ अंतर्गत वर्षानुवर्षे केवळ कागदावरच राहिलेल्या नियमांची कडक अंमलबजावणी करण्यासाठी मुंडे यांनी २३ जून २०२६ रोजी एक सविस्तर अनुपालन आदेश जारी केला आहे. या आदेशानंतर राज्यभरात हॉटेल्स, ढाबे आणि कॅन्टीनवर धडक धाडी टाकून थेट सील ठोकण्याची आणि भेसळखोरांना बेड्या ठोकण्याची मोहीम युद्धपातळीवर सुरू झाली आहे.
या धडक कारवाईच्या पार्श्वभूमीवर, ग्राहकांच्या हक्कांचे रक्षण करणारे आणि प्रत्येक हॉटेल चालकासाठी कंपलसरी केलेले ५ महत्त्वाचे नियम खालीलप्रमाणे आहेत:
१. मोफत आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी बंधनकारक
कोणत्याही हॉटेल किंवा रेस्टॉरंटमध्ये जाणाऱ्या ग्राहकाला मोफत आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी देणे हे हॉटेल मालकांवर सक्तीचे करण्यात आले आहे. ग्राहकांना मिनरल वॉटरची बाटली खरेदी करण्यासाठी वेटर किंवा हॉटेल मालक भाग पाडू शकत नाहीत. तसेच, प्रत्येक हॉटेलमध्ये 'येथे मोफत आणि सुरक्षित पिण्याचे पाणी उपलब्ध आहे' असा स्पष्ट फलक लावणे आता अनिवार्य आहे.
२. वृत्तपत्राच्या (कागदाच्या) तुकड्यात अन्न देण्यास पूर्ण बंदी
सकाळी नाश्त्याला वडापाव, भजी किंवा इतर खाद्यपदार्थ वृत्तपत्राच्या कागदात गुंडाळून देण्याच्या प्रकाराला आता कायद्याने चाप लावला आहे. वृत्तपत्राच्या छपाईसाठी वापरल्या जाणाऱ्या शाईत घातक रसायने असतात, ज्यामुळे कॅन्सरसारखे भयंकर आजार होऊ शकतात. त्यामुळे आता अन्न पॅक करण्यासाठी केवळ मान्यताप्राप्त 'फूड ग्रेड' साहित्याचाच वापर करावा लागेल. नियम मोडल्यास थेट कारवाई होणार आहे.
३. वारंवार तापवलेल्या 'काळ्या तेलाच्या' वापरावर बंदी
हॉटेल्स किंवा गाड्यांवर भजी-समोसे तळण्यासाठी एकदा वापरलेले तेल पुन्हा पुन्हा गरम करून ते काळे होईपर्यंत वापरले जाते. हे काळे तेल आरोग्यासाठी थेट विष मानले गेले आहे. जर कोणत्याही हॉटेलात असे वारंवार तळलेले किंवा काळे पडलेले तेल वापरताना आढळले, तर थेट कठोर कायदेशीर कारवाईचा इशारा देण्यात आला आहे.
४. किचनची स्वच्छता आणि शाकाहारी-मांसाहारी अन्न वेगळे ठेवणे
बाहेरून चकाचक दिसणाऱ्या हॉटेल्सच्या किचनमधील अस्वच्छता आता खपवून घेतली जाणार नाही.
किचनच्या भिंती आणि फरशी केवळ 'वॉशेबल टाईल्स'चीच असावी.
तिथे पाण्याचा निचरा व्यवस्थित व्हावा आणि पुरेशा प्रकाशाची व हवेशीर व्यवस्था असावी.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, शाकाहारी (Veg) आणि मांसाहारी (Non-Veg) अन्नाची साठवणूक, भांडी आणि शक्य असल्यास बनवण्याची जागा पूर्णपणे वेगळी ठेवावी लागणार आहे.
५. कर्मचाऱ्यांची वैद्यकीय तपासणी आणि मेनू कार्डवर माहिती
हॉटेलमध्ये काम करणाऱ्या सर्व कर्मचाऱ्यांची नियमित वैद्यकीय तपासणी करणे, त्यांनी स्वच्छ गणवेश आणि डोक्यावर कॅप (Hair Cap) घालणे सक्तीचे आहे. याशिवाय, मोठ्या हॉटेल्सना त्यांच्या मेनू कार्डवर खाद्यपदार्थांमधील कॅलरीज (Calories), अॅलर्जीची माहिती आणि वेज-नॉनव्हेजचे सिम्बॉल स्पष्टपणे नमूद करावे लागणार आहेत.
"ही मोहीम केवळ काही दिवसांपुरती मर्यादित नसून, वर्षभर अशाच धडक धाडी आणि दंडात्मक कारवाई सुरूच राहणार आहे. ग्राहकांनीही जागरूक राहून नियमांचे उल्लंघन झाल्यास थेट 'एफडीए'कडे (FDA) तक्रार करावी."
- अन्न व औषध प्रशासन (FDA)
नागरिकांना आवाहन:
प्रशासनाने नागरिकांना आवाहन केले आहे की, जर कोणत्याही हॉटेलमध्ये मोफत पाणी देण्यास नकार दिला, अस्वच्छता दिसली किंवा काळे तेल वापरलेले आढळले, तर शांत न बसता आवाज उठवावा आणि एफडीएकडे अधिकृत तक्रार नोंदवावी. तुमचा एक जागरूक आवाज हजारो लोकांचे आरोग्य वाचवू शकतो.